SATI(R)E

Een avondvullend programma met werken van  E. Satie  

• Uitvoerenden: Van Veen & Van Veen, piano
• Theater: Ton van Kempen en Nicoline van de Beek, toneel
• Tijdsduur: 2 maal 45 minuten met pauze
• Aantal piano's: 1
• Bijzonderheden, met film, dia projecties en toneel

Het concert staat geheel in het teken van de componist Erik Satie(1866-1925). In dit concert willen wij graag de diverse kanten van deze Franse componist belichten (ook letterlijk!). Zijn composities dragen vaak satirisch bedoelde titels, of zijn doorspekt met satirische opmerkingen voor de speler(s). Vandaar: Sati(r)e!  De aankondiging van de composities is in handen van Ton van Kempen en Nicoline van de Beek, die middels personages uit het leven van Satie een tijdsbeeld scheppen. Zowel de acteurs als de pianisten spelen in kleding uit de jaren '20.

Programma

Uit: 'Ogives', 1886 1 Très lent 4 Très lent
Morceaux en Forme de Poire, 1903 Manière de Commencement Prolongation du même 1 Lentement 2 Enlevé 3 Brutal En plus Redite
Uit: 'Gnossiennes',1890 1 Lent 3 Lent
Je te Veux, 1897 Modéré, Valse
Embryons desséché, 1913 1 d'Holothurie /Allez un peut 2 d'Edriophtalma / Sombre 3 de Podopthalma / un peut vif
-------------------Pauze--------------------------
Parade, ballet réaliste, 1917 Prélude du Rideau Rouge Prestidigitateur Chinois Petite fille Américaine Ragtime du paquebot Acrobates Suite au Prélude du Rideau Rouge
Uit: '3 Gymnopédies', 1888 1 Lent et douloureux 3 Lent et grave
Le Piccadily, 1904 Marche - Pas trop vite Vexations + Entr'acte, 1893 Très Lent

Programmatoelichting

· Satie schreef ongeveer 200 werken waarvan de meeste voor piano. Praktisch alles wat hij in zijn beginperiode schreef (1886 en 1899) werd gekarakteriseerd door een langzame hypnotische beweging. De Ogives (Gotische spitsbogen) zijn hier een goed voorbeeld van. De statige beweging suggereert de grootsheid van de Gotische bouwkunde.
· Veel van zijn werk is van een opvallende soberheid, en draagt excentrieke titels. Zo zijn 'Trois morceaux en forme de poire' (overigens geen drie- maar zes delen!) ontstaan nadat Debussy gezegd had dat Satie's muziek geen vorm had. De traditionele vormleer werd zelfs totaal genegeerd door Satie. Vandaar zijn reactie door een stuk "in de vorm van een peer" te schrijven. De Embryons desséchés (gedroogde Embryo's) is ook een goed voorbeeld van een absurdistische titel. Het
stuk bestaat uit drie delen die elk de titel dragen van een diepzee-gedrochtje. Er staan allerlei 'aanwijzingen' in de partituur, zoals: "Ik heb geen tabak!" en dan even verderop "gelukkig rook ik ook niet" of "speel hier als een nachtegaal met kiespijn". In de 3 delen zitten fragmenten van Chopin (treurmars) en Beethoven (slotpassage 5e symfonie), die Satie in een bijschrift verkeerd citeert.
· Beroemde composities mogen natuurlijk niet ontbreken, vandaar de Gymnopédies en Gnossiennes. Satie was geïnteresseerd in de Griekse cultuur. De Gymnopédies zijn gebaseerd op dansen van Kreta en de Gnossiennes zijn vernoemd naar Knossos. Deze stukken zijn bekend door hun prachtige eenvoud.
· Satie verdiende grotendeels zijn geld door als barpianist op te treden. Hier improviseerde hij erop los, en componeerde op bierviltjes en in kleuterschriftjes. Hieruit zijn 'Le Piccadilly' en 'Je te veux' ontstaan. Deze stukken zijn respectievelijk een mars en een wals. Door zijn optredens en verblijf in Montmartre ontmoette hij o.a. Picasso en Cocteau. Dit leidde tot een unieke samenwerking: de 'Parade'. Een ballet gebaseerd op een verhaal van Cocteau, met decorstukken van Picasso. In de muziek, oorspronkelijk voor piano-vierhandig, komen allerlei speciale instrumenten aan bod, zoals een ratel, een typemachine en een stoombootfluit. Een stuk vol verrassingen!
· Satie maakte in zijn composities veel gebruik van herhaalde patronen of zinnen om zodoende een rituele rust te creëren. Satie mag dan ook een soort "uitvinder" van 'Minimal music' worden genoemd. Vexations uit 1893 is pas in 1949 uitgegeven en in 1960 door een groep van 12 pianisten o.l.v. John Cage voor het eerst integraal uitgevoerd. De compositie heeft als voorschrift: herhaal dit stuk 840 maal. Dit zal ongeveer 24 uur in beslag nemen….

Directe link naar internet concert van de Tros Zaterdag 29 november 1997